Vrijheid

Digitale ondersteuning

Navigeer rechts in het menu naar het juiste materiaal per paragraaf (desktop) of scroll naar onder (desktop & mobiel). Zie je het navigatiemenu rechts niet? Dan kan het zijn dat je de pagina moet verversen. Deze website werkt het beste in Google Chrome

Begin 2018 kwam supermarkt Albert Heijn in opspraak. Want wat werd nieuwe werknemers geleerd? Dat ze verschillende typen klanten kunnen herkennen. Zoals de witte bebrilde stadshipster, die veel wijn en humus koopt. Of de moderne gezin-shopper, in de vorm van de moeder die de aanbiedingen goed in de gaten houdt. Of de budgetshopper: een donkergekleurde vrouw, die veel shopt bij het schap vol internationale producten.

Vrijheid en hokjes
Uit welke lagen besta jij?
 

Opdracht 1: Ui

Download de ui (klik op de afbeelding voor een vergroting), print hem uit en gebruik hem bij opdracht 1. 

Ui.jpg

Opdracht 2: Mini-college

Het college is niet meer beschikbaar als filmpje. Hier vind je wel de tekst van Asha ten Broekes lezing

Andere vakken

Bekijk het filmpje hieronder. 

Extra: Klantprofielen Albert Heijn

In dit artikel lees je meer over de Albert Heijn cursus en zie je afbeeldingen van de klantprofielen.

Bindingen
Samen leven in de samenleving

Het woord 'samenleving' zegt het al: dat is een verband waarin mensen samen leven. Het is de vraag hoe nauw dat verband moet zijn om een samenleving te laten gedijen. Te veel 'samen' vinden mensen vaak benauwend. Te weinig 'samen' geeft gevoelens van isolement en eenzaamheid. Als elke samenhang in een samenleving ontbreekt, is het dan nog wel een samenleving?

 

Opdracht 2: Vier soorten bindingen

Lees de twee artikelen bij vraag 2a hieronder. 

Waarom vuilnismannen meer verdienen dan
Te koop: sociale huurwoningen van Nederl
Algoritmen
Zijn nullen en enen te vertrouwen?
 

Als je zin hebt in zelfgemaakte patat, dan kun je een aantal stappen doorlopen om tot de oplossing van dit 'probleem' te komen: 1. schil de aardappels, 2. snijd ze in frietjes, 3. verhit de olie, 4. frituur de aardappels. En voilà: probleem opgelost.

Actueel: Vooroordelen

Bekijk de TED-talk. 

Moral bias behind your search results

Opdracht 2: TED-talk

Bekijk de volgende TED-talk bij opdracht 2.

Blind faith in big data must end
Vergelijking rechtsstaten
Universele rechten en rechtvaardigheid?

De vrijheden die je als burger hebt, worden begrensd door de grondwet. En die grondwet begrenst tegelijkertijd ook de vrijheid van de staat. Het hoort allemaal bij een rechtsstaat: een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen machtsmisbruik en willekeur van de overheid. Toch bestaan er verschillen tussen diverse rechtsstaten.

 

Bron 1: Hate speech 

Zie hier de Westboro Baptist Church in actie.

Opdracht 2: Jongerenrechtbanken

Bekijk de site Jongerenrechtbanken en maak opdracht 2. Je kunt ook een jongerenrechtbank organiseren in je klas. Gebruik daarbij dit stappenplan. 

Jongerenrechtbank

Wat moet je doen?

  1. Formeer in de klas een jongerenrechtbank. Er zijn drie rechters nodig, een advocaat, een officier van justitie, een verdachte en getuige(n).

  2. De advocaat en de verdachte krijgen vijf minuten om te overleggen hoe zij hun zaak zullen verdedigen. In de tussentijd bedenken de rechters enkele vragen voor de verdachte en de getuige. De officier van justitie formuleert een aanklacht. De overige leerlingen vormen de jury en kiezen een voorzitten. De jury mag tijdens de zitting geen vragen stellen. 

  3. Laat de rechtszaak maximaal een kwartier duren. De rechtszaak begint met de tenlastelegging van de officier van justitie, daarna worden getuigen en de verdachte gehoord en ondervraagd door de rechter, officier van justitie en advocaat. Aan het einde van de zitting houdt de officier van justitie zijn requisitoir en vraagt om een bepaalde straf, waarna de advocaat zijn pleidooi houdt. De verdachte heeft recht op het laatste woorden. 

  4. Na afloop van de rechtszaak trekken de juryleden zich enkele minuten terug om over hun oordeel te praten. Als ze straks een straf geven, moeten zij ook aangeven welk doel ze daarmee willen bereiken. Er mag geen gevangenisstraf worden gegeven, wel een combinatie van andere straffen, van taakstraf tot geldboete.

  5. Evalueer het proces.

Jongerenrechtbanken

Extra: De grondbeginselen van de rechtsstaat. 

Nog een keer op een rijtje.

De grondbeginselen van de rechtsstaat zijn als volgt:

  • Het beginsel van de grondrechten: alle mensen zijn in vrijheid en gelijkheid geboren en moeten ook zo kunnen samenleven.

  • Het soevereiniteits-endemocratiebeginsel: de mensen sluiten gezamenlijk een vredesakkoord, het sociaal contract.

  • Het legaliteitsbeginsel: er is een staat die het sociaal contract tussen mensen kan afdwingen, maar die strikt gebonden is aan de wetten die de partijen zelf hebben opgesteld.

  • Het beginsel van trias politica: de macht van de staat wordt voor de zekerheid verder begrensd door interne scheiding van de staatsmacht.
     

In de Nederlandse grondwet staat verschillende grondrechten. Vrijheid en gelijkheid van individuele burgers vormen de basis van de klassieke grondrechten

  • Het recht op gelijke behandeling in gelijke gevallen

  • De persoonlijke vrijheid wordt op verschillende manier gewaarborgd. Bijv. recht op privacy, de onaantastbaarheid van het lichaam, vrijheid van godsdienst en onderwijs, recht op eigendom

  • De politieke vrijheid
     

Maar wat heb je aan persoonlijke vrijheidsrechten als je geen dak boven je hoofd hebt, geen gezondheidszorg krijgt en geen geld en werk hebt? Wat heb je aan politieke vrijheidsrechten als je nooit naar school bent geweest, niet kan lezen of je zegje kan doen in het publieke debat? Daarom heeft Nederland ook sociale grondrechten, zodat álle burgers de kans krijgen om een gelukkig en zinvol leven te op te bouwen en te leiden. Werkgelegenheid, bescherming van de positie van werknemers, sociale zekerheid, sociale woningbouw en onderwijs zijn de verantwoordelijkheid van de staat.

Het verschil tussen de grondrechten is dat burgers zich direct op hun klassieke grondrechten kunnen beroepen, door bijvoorbeeld naar de rechter te stappen. Sociale grondrechten kunnen niet worden afgedwongen. De overheid moet actief optreden om te kunnen realiseren, maar kan bijv. niet verhinderen dat mensen werkloos worden. Vind je dat de overheid niet genoeg haar best doet, dan kun je dat bijv. laten merken door je stemgedrag tijdens de volgende verkiezingen.
 

Rechtsstaat
Lang leve de democratische rechtsstaat?
 

'Democratie is geen goede staatsvorm,' zei de Engelse staatsman Winston Churchill, 'maar ik ken geen betere.' Lange tijd had de democratische rechtsstaat de beste papieren. Maar de laatste jaren wordt daar aan gemorreld. Is democratie wel zo zaligmakend? Staat de democratie onder druk? En hoe erg is dat?

Opdracht 3. Politiestaat?

Bekijk de websites hieronder bij opdracht 3. 

Piratenpartij
Politiestaat
Geuzenpartij
 
Strafsysteem
Heeft straffen zin?

Mensen die zich niet aan de regels houden, worden bestraft. Dat begint bij de opvoeding thuis, dat geldt op school en ook op straat. Maar wat voor nut heeft straffen eigenlijk en wie bepaalt dat iemand straf krijgt?

Opdracht 1: Gevangenis zonder tralies

Bekijk via onderstaande link de documentaire bij opdracht 1. 

 

Gevangenis zonder tralies

Opdracht 4: Extra Beveiligde Inrichting 

Lees via onderstaande link het artikel bij opdracht 4b. 

 

Extra Beveiligde Inrichting
Regels en vrijheid
'De ware vrijheid luistert naar wetten'

De titel boven dit artikel komt uit een gedicht van Jacques Perk (1859-1881). Perk had het over de dichtkunst: een vaste vorm als een sonnet zou volgens hem de grootste vrijheid van expressie geven. De zin is een gevleugelde uitdrukking geworden die van toepassing is op de samenleving. Maar hoe vrij is een vrijheid die gehoorzaamt aan regels?

 

Bron 1: Improviseren

Luister naar Bachs Goldberg Variaties door Glenn Gould en 'Hat and Beard' van Eric Dolphy

 

Ethische dilemma's
Het 'beste' van twee kaden?

Ethische dilemma's leiden tot veel lastige vragen in de zorg. In hoeverre zijn patiënten vrij? Wie mag beslissingen nemen als de patiënt dat zelf niet meer kan? Is dat de dokter, de familie of een verzorgende? In dit soort situaties worden verschillende afwegingen gemaakt. Maar welke ook 'de beste' lijkt: het blijft vaak kiezen tussen twee kwaden.

 

Actueel: Ethische toolkit

Bekijk via onderstaande links het stappenplan bij een moreel dilemma van KNMG. 

Ethische toolkit
Stappenplan moreel dilemma
John Stuart Mill
Een pleidooi voor individuele vrijheid

De Engelse filosoof en econoom John Stuart Mill (1806-1873) wordt gezien als de grondlegger van het liberalisme. Zijn boek On Liberty uit 1859 wordt nog altijd gelezen en ruim geciteerd. Het liberale gedachtegoed van Mill is wel wat anders dan wat we nu onder 'liberaal' verstaan.

 

Er zijn geen weblinks bij dit thema.

Stemgedrag
Waarop baseer je je keuze?

In Nederland ben je vrij om te gaan stemmen, of om dat niet te doen. We hebben geen stemplicht, zoals in sommige andere landen, maar stemrecht. Toch maakt lang niet iedereen gebruik van dat recht. Waarom zou je gaan stemmen? En hoe maak je daarbij een goede keuze?

 

Opdracht 2: Zwevende kiezers

Bekijk onderstaande video. 

 

Opdracht 3. Stemmen verdelen 

Stel:

  • Een land heeft 18 miljoen inwoners. 

  • De Tweede Kamer heeft 150 stoelen

  • Het aantal inwoners van 18 jaar en ouder (dat dus kiesgerechtigd is) is 12 miljoen

  • Het aantal uitgebrachte stemmen is 9 miljoen.

 

Vraag 1: Het opkomstpercentage is: ...

Vraag 2: De kiesdeler is in dit geval: ...

Vraag 3: Stel dat een partij 120.00 stemmen heeft gekregen. Hoeveel stoelen krijgt deze partij in de Tweede Kamer?

Vraag 4a: Stel dat een partij 59.999 stemmen heeft gekregen, hoeveel stoelen krijgt deze partij dan?

Vraag 4b: Kun je uitleggen dat jouw stem een allesbepalende stem kan zijn?

Vraag 5:. Hoeveel stemmen heb je nodig om mee te doen met de zetelverdeling bij een kiesdrempel van 10%?

 

Stel:

  • Een land heeft 10 districten met evenveel inwoners.

  • De Tweede Kamer heeft 100 stoelen. 

  • Er nemen drie partijen deel aan de verkiezingen.

  • Partij A krijgt in de eerste 4 districten 20% van de stemmen

       in de volgende 4 districten 10 % 

       in de laatste 2 districten 30% van de stemmen.

  • Partij B krijgt in de eerste 4 districten 50 % van de stemmen

       in de volgende 4 districten 20 % 

       in de laatste 2 districten 40% van de stemmen

  • Partij C krijgt in de eerste 4 districten 30% van de stemmen

       in de volgende 4 districten 70%

       in de laatste 2 districten 30%  van de stemmen.    

                

Vraag 6: Hoeveel zetels krijgen de partijen A, B en C bij het Nederlandse stelsel?

Vraag 7: Hoeveel zetels krijgen de partijen A, B en C bij het stelsel in de VS?

 

 

Determinisme
Waarom ben ik wie ik ben?

In de film Back to the future reist Marty McFly in het verleden. Steeds loopt hij het risico dat hij iets in het verleden verandert, waardoor er een ander heden zou kunnen ontstaan. Zo moet de vader van Marty wel een heldenrol spelen, anders zou Marty's moeder niet verliefd op hem worden en dan zou Marty helemaal niet meer kunnen bestaan... Ligt de toekomst vast door de gebeurtenissen uit het verleden?

 

Opdracht 1: Criminaliteit

Bekijk het filmpje

Criminaliteit
 
Milieubescherming
Het milieu van later: nu jouw zorg?

Wie is er verantwoordelijk voor het milieu? Niet iedereen is het daarover eens: volgens de één is dat de consument, de mens dus. Anderen wijzen naar de overheid, en weer anderen naar bedrijven. Als al die spelers nu niets doen, worden de gevolgen van milieuschade voor de generaties na ons alleen maar groter. Dat moeten we voorkomen, toch?

Extra: Jaïnisme

Aanhangers van het jaïnisme, een Indiase religie en filosofie, zien het beschermen van het milieu als hun grootste verantwoordelijkheid. Ze eerbiedigen elk levend wezen, klein of groot. Daarom zijn jaïnisten voor volledige geweldloosheid. Dit gaat zo ver dat ze het pad waarop ze lopen schoonvegen met een bezem om de kans een insect te vertrappen te minimaliseren. 
Wat vind jij: zouden de overheid, het bedrijfsleven en wijzelf vaker een voorbeeld aan de jaïnisten moeten nemen?

Extra: #CleanSeas

Op het YouTube-kanaal van de VN staan onder de hashtag #CleanSeas verschillende filmpjes over plasticvervuiling en wat jij kunt doen om dit tegen te gaan. Zoals deze:

Reddingsbootethiek
Vluchten kan niet meer

Over de hele wereld zijn miljoenen mensen op de vlucht voor oorlogsgeweld, honger, armoede en onderdrukking. Wie is verantwoordelijk voor de opvang van deze vluchtelingen? En wat zijn de gevolgen voor de samenlevingen waarin zij - al dan niet tijdelijk - een thuis vinden?

 

Opdracht 2: Extra filmpjes bij het schrijven van je essay 

Bekijk onderstaande video's bij opdracht 2. 

Opdracht 2: Tragedy of the commons

Bekijk onderstaande video's bij opdracht 3.